De geschiedenis van station Ede-Wageningen

Feiten gecontroleerd op 4 juli 2026

Van houten halteplaats aan het Rhijnspoor tot houten icoon van de Veluwe: het station beleefde stoomtrams, twee wereldoorlogen en drie stationsgebouwen — en sinds 2024 een spectaculaire wedergeboorte. Dit is het verhaal, in zes hoofdstukken en achttien feitjes.

Wanneer opende station Ede-Wageningen?

Op 16 mei 1845 stopte de eerste trein in Ede. Het station opende aan de Rhijnspoorweg, de lijn van de Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij (NRS) die Amsterdam via Utrecht met Arnhem verbond — en later doorliep tot Elten aan de Duitse grens. Het was pas de tweede spoorlijn van Nederland, na de “Oude Lijn” Amsterdam–Haarlem–Rotterdam, en dé verbinding tussen de Randstad en Duitsland.

Het station heette in die beginjaren simpelweg “Ede”, in de volksmond ook wel “Ede van den Rhijnspoor” en later — na de overname van de exploitatie — “Ede S.S.” (Staatsspoorwegen). Ede was destijds een dorp van enkele duizenden inwoners, en het station lag opvallend ver búiten de dorpskern, op de plek waar het spoor de heide raakte. Precies die ligging aan de rand van de Veluwe bepaalde later de komst van de kazernes, de ENKA-kunstzijdefabriek en uiteindelijk het World Food Center.

Waarom heet het station “Ede-Wageningen” terwijl Wageningen 8 km verderop ligt?

Het station heet sinds 1938 “Ede-Wageningen”: een verwijzing naar de toen net opgeheven tram naar Wageningen — een stad die zelf nooit een treinstation had, maar wél op het spoorwegnet vindbaar moest blijven.

Het verhaal begint bij een stoomtram. Op 31 januari 1882 opende een normaalsporige stoomtramlijn van station Ede via Bennekom naar Wageningen. Deze tram — door Wageningers liefkozend “Bello” genoemd — was tientallen jaren lang dé spoorverbinding van Wageningen met de rest van Nederland: reizigers stapten in Ede over op de trein.

In 1937 werd de reizigersdienst van de tram opgeheven; een busmaatschappij nam het personenvervoer over. Als troost — en onder druk van de gemeente Wageningen en de Landbouwhogeschool (nu Wageningen University & Research), die de naam “Wageningen” op het spoorwegnet wilden houden — werd het station in 1938 omgedoopt van “Ede S.S.” tot “Ede-Wageningen”. Het goederenvervoer per tram hield het overigens nog verrassend lang vol: pas in 1968 werd de tramlijn volledig opgeheven en opgebroken.

Wageningen zelf heeft dus nooit een echt treinstation gehad — alleen een tramstation. Daarmee is het tot op de dag van vandaag een van de bekendste Nederlandse universiteitssteden zónder eigen spoorwegstation. Wie met de trein naar Wageningen reist, stapt uit op Ede-Wageningen en pakt de bus (zo kom je in Wageningen). De stationsnaam is dus feitelijk een 88 jaar oud servicebericht: “hier uitstappen voor Wageningen”.

Wat was de Kippenlijn?

Sinds 1 mei 1902 is Ede-Wageningen ook het begin- en eindpunt van de lokaalspoorlijn richting Barneveld — in de volksmond de “Kippenlijn”. De lijn werd gebouwd door de N.V. Spoorwegmaatschappij De Veluwe en in twee fasen geopend: Barneveld–Ede in 1902, Nijkerk–Barneveld in 1903. De bijnaam is precies wat je denkt: Barneveld was (en is) hét pluimveecentrum van Nederland, en jarenlang gingen kippen en eieren per spoor het land in.

De lijn kende een bewogen geschiedenis: het deel Nijkerk–Barneveld sloot al in 1937, en in september 1944 kwam de hele lijn door het oorlogsgeweld stil te liggen. Pas op 20 mei 1951 ging ze weer open — meteen geëlektrificeerd. De enkelsporige lijn (29,6 km) loopt onder meer dwars door Landgoed Kernhem. Vandaag rijdt de trein als onderdeel van de verbinding Amersfoort Centraal – Barneveld – Ede-Wageningen: van 2006 tot december 2023 onder de merknaam “Valleilijn” (Connexxion), sinds 10 december 2023 door Keolis Nederland onder de merknaam “RRReis”.

Hoeveel stationsgebouwen heeft Ede-Wageningen gehad?

Het huidige station is minstens het derde volwaardige stationsgebouw op deze plek. In 1877–1878 verrees een gebouw van het standaardtype Harmelen op een eilandperron — met loketten, drie wachtkamers (één per reisklasse), bagageruimte en zelfs een stationsrestauratie. In 1903 moest de derdeklas-wachtkamer worden vergroot: het gewone volk was massaal gaan reizen.

Het Harmelen-gebouw van 1878 was een standaardontwerp dat op meerdere Nederlandse stations werd toegepast — Ede kreeg dus “confectie”. Ruim een eeuw later, op 29 mei 1984, opende een volledig nieuw station naar ontwerp van architect Paul Corbey: een ontvangstgebouw aan de noordzijde plus een gebouw op het middenperron, met houten perronkappen. Dat gebouw haalde de veertig jaar niet: vanaf 2020 ging het tegen de vlakte voor de huidige nieuwbouw.

Wat gebeurde er in september 1944 rond het station?

Op maandag 18 september 1944 sprongen bijna 2.000 parachutisten van de 4th Parachute Brigade onder brigadegeneraal ‘Shan’ Hackett op de Ginkelse Heide — de uitgestrekte heide direct ten oosten van Ede, tijdens Operatie Market Garden de dropzone voor de Britse 1st Airborne Division op weg naar de Rijnbrug bij Arnhem. Door gevechten op de grond stond de heide bij de sprong letterlijk in brand; Hackett telde aan het eind van de dag zo’n tweehonderd man verlies. De Ginkelse Heide is vandaag een herdenkingsplek met het Airborne-monument; bij de jaarlijkse herdenkingsluchtlandingen in september springen opnieuw honderden para’s — in 2024, tachtig jaar na dato, kwamen er zo’n 82.000 bezoekers.

Op 17 september 1944, de dag dat Market Garden begon, riep de Nederlandse regering in Londen het spoorwegpersoneel op tot een landelijke spoorwegstaking om Duitse troepentransporten te hinderen. Zo’n 30.000 spoormensen doken onder; het treinverkeer — ook door Ede — lag plat tot de bevrijding. In het station herinnert een plaquette voor het gevallen spoorwegpersoneel aan de spoormensen die de oorlog niet overleefden. De Kippenlijn, stilgelegd op 7 september 1944, zou pas in 1951 heropenen.

Na de verloren Slag om Arnhem zaten honderden geallieerde militairen ondergedoken in en rond Ede. In de nacht van 22 op 23 oktober 1944 loodste het verzet bij Operatie Pegasus I 130 man — onder wie brigadegeneraal Gerald Lathbury en majoor Digby Tatham-Warter, de man die bij Arnhem met paraplu vocht — dwars door bezet gebied over de Rijn bij Renkum naar bevrijd gebied. Volgens majoor Airey Neave van de Britse militaire inlichtingendienst was het de grootste ontsnapping uit bezet gebied van de hele oorlog. Een tweede poging, Pegasus II op 18 november 1944, mislukte vrijwel volledig. De jaarlijkse Pegasus Wandeltocht vanuit Ede houdt de herinnering levend.

Waarom is de nieuwe stationskap van hout?

De vorm van de houten kap verwijst naar de boomkronen van de Veluwe; het station wordt niet voor niets “de poort naar de Veluwe” genoemd. Op 23 februari 2024 opende het volledig nieuwe station — het sluitstuk van project Spoorzone Ede, waarin ProRail, gemeente Ede, NS, provincie Gelderland en het Rijk sinds 2020 samen bouwden. Architectenbureau Mecanoo (Delft) maakte het ontwerp, dat door Royal HaskoningDHV, Movares en Vakwerk Architecten werd uitgewerkt. Het thema is de gelijkzijdige driehoek: de kap bestaat uit 23 grote houten driehoeken met zijden van 27 meter, elk weer onderverdeeld in kleinere driehoeken, en loopt over de perrons dóór tot in de stationstoren.

De constructie geldt als een van de grootste houten stationsconstructies van Nederland. Goedkoop was het niet: het oorspronkelijke bouwbudget van ruim 81 miljoen euro bleek te krap — geen enkele bouwer wilde het plan daarvoor uitvoeren — waarna het ontwerp werd aangepast en Rijk, provincie Gelderland (in totaal zo’n 40 miljoen), NS en ProRail extra geld bijlegden. In 2025 hoorde het station bij de zeven genomineerden voor de BNA Beste Gebouw van het Jaar, de belangrijkste Nederlandse architectuurprijs.

Het nieuwe station kreeg drie perrons aan vier sporen, een ruime reizigerstunnel — op de plek waar reizigers en Edenaren zich vroeger over een overweg haastten — een fietsenstalling met 5.500 plekken, een parkeergarage voor 500 auto’s en een nieuw busstation. In 2025 telde het station gemiddeld 16.339 reizigers per werkdag. En pal naast het station, op het 28 hectare grote voormalige kazerneterrein Maurits-Zuid, verrijst de komende jaren het World Food Center met 1.300 tot 1.500 woningen: de stationsomgeving is het snelst veranderende stuk Ede.

Wist je dat…

• …station Ede al op 16 mei 1845 openging? Het hoort daarmee bij de oudste stations van Nederland — de allereerste spoorlijn van het land was toen pas zes jaar oud.
• …Wageningen nooit een treinstation heeft gehad? De stad had alleen een tramstation; wie “naar Wageningen” spoort, stapt al sinds 1845 uit in Ede.
• …de naam “Ede-Wageningen” een troostprijs is? Toen de tram naar Wageningen in 1937 stopte, kreeg het station in 1938 de dubbelnaam om “Wageningen” op het spoorboekje te houden.
• …die tram naar Wageningen “Bello” heette? De stoomtram reed vanaf 31 januari 1882 via Bennekom en vervoerde tot 1968 nog goederen.
• …de lijn naar Barneveld de “Kippenlijn” heet omdat er écht kippen in de trein zaten? Barneveldse kippen en eieren gingen per spoor het land in.
• …de Kippenlijn (1902) werd gebouwd door een maatschappij met de mooiste naam ooit: N.V. Spoorwegmaatschappij De Veluwe?
• …de Kippenlijntrein dwars door een landgoed rijdt? Tussen Ede en Lunteren doorsnijdt het spoor Landgoed Kernhem.
• …Ede twéé stations heeft? Naast Ede-Wageningen ligt aan de Kippenlijn ook station Ede Centrum — dat juist wél bij het centrum ligt.
• …het stationsgebouw van 1878 drie aparte wachtkamers had? Eén per reisklasse — en in 1903 moest de derdeklas-wachtkamer worden vergroot omdat het gewone volk massaal ging reizen.
• …de heide naast Ede op 18 september 1944 in brand stond toen bijna 2.000 Britse para’s eruit neerdaalden? De Ginkelse Heide was dropzone tijdens de Slag om Arnhem.
• …de grootste ontsnapping van de hele Tweede Wereldoorlog vanuit Ede begon? Bij Operatie Pegasus I (22–23 oktober 1944) bracht het verzet 130 ondergedoken geallieerden veilig over de Rijn.
• …er in het station een plaquette hangt voor omgekomen spoorwegpersoneel? Een stille herinnering aan de spoorwegstaking van 17 september 1944 en de oorlogsjaren.
• …de Kippenlijn zeven jaar dicht was door de oorlog? Van september 1944 tot 20 mei 1951 — en bij de heropening was de lijn meteen geëlektrificeerd.
• …de nieuwe stationskap uit 23 houten driehoeken bestaat, elk met zijden van 27 meter? Samen vormen ze een van de grootste houten constructies van Nederland.
• …de vorm van de kap is afgekeken van de boomkronen op de Veluwe? Het station is letterlijk ontworpen als “poort naar de Veluwe”.
• …het station in 2025 genomineerd was voor Beste Gebouw van het Jaar? Het haalde de laatste zeven van de belangrijkste Nederlandse architectuurprijs (BNA).
• …je er 5.500 fietsen kwijt kunt? Plus 500 auto’s in de parkeergarage. Gemiddeld gebruiken ruim 16.000 reizigers per werkdag het station.
• …er pal naast het station 1.300 tot 1.500 woningen en een World Food Center verrijzen? Op het 28 hectare grote oude kazerneterrein Maurits-Zuid.